Op 13 augustus 2026 is het 150 jaren geleden dat de opera ‘Das Rheingold’ van Richard Wagner zijn wereldpremière beleefde in Bayreuth. De opera opende daarmee de eerste Bayreuther Festspiele.
Van utopie naar realiteit
De eerste plannen voor Wagners eigen festival dateren uit 1850. Richard Wagner dacht toen aan Zürich, Weimar of München. Pas twintig jaren later viel zijn oog op Bayreuth. Dirigent Hans Richter wees hem op het leegstaande operahuis aldaar. Het barokke theater bleek echter ongeschikt voor de enorme operacyclus. Wagner besloot daarom een volledig nieuw theater te bouwen. Pogingen om de bouw via vroege crowdfunding te financieren mislukten. Het project kampte met zware financiële tekorten. Koning Ludwig II van Beieren redde de plannen in 1874. Hij verstrekte een cruciale lening van 100.000 Thaler. Deze schuld werd in 1906 volledig afbetaald via auteursrechten.
Het revolutionaire zaalontwerp
Wagners visie voor het Festspielhaus stamde uit zijn tijd in Riga. Drie architectonische principes stonden centraal voor de perfecte illusie. De zaal kreeg een sterk oplopende, amfiteatrale tribune. Traditionele loges ontbraken om een democratisch publiek te creëren. Daarnaast werd de zaal tijdens de opvoering volledig verduisterd. Het meest revolutionaire onderdeel was de diepe, verzonken orkestbak. Dit zorgde voor een unieke, indirecte akoestiek. Het publiek hoort vrijwel uitsluitend gereflecteerd geluid vanaf het podium. In 1882 werd een extra geluidsschot gemonteerd. Dit schot dempt het volume van de luide koperblazers.
Financieel echec en artistieke erfenis
Op 13 augustus 1876 opende het festival met ‘Das Rheingold’. Dit was de start van de volledige Ring-cyclus. Onder de prominenten bevond zich de Duitse keizer Wilhelm I. Hij gaf vooraf toe dat hij het project niet haalbaar achtte. Ook componisten zoals Tsjaikovski en Liszt woonden de première bij. De eerste Festspiele eindigden artistiek succesvol, maar financieel rampzalig. Het totale verlies bedroeg omgerekend ruim €1,1 miljoen. Door deze tekorten bleef het theater zes jaar lang leeg. Pas in 1882 volgde een tweede editie met de première van ‘Parsifal’.