De Deutsche Oper am Rhein brengt de opera ‘Der Kreidekreis’ van Zemlinsky naar Duisburg. Een fascinerende productie!
De opera ‘Der Kreidekreis’ van Alexander Zemlinsky (1871-1942) is onlosmakelijk verbonden met de opkomst van het nationaalsocialisme. De componist schreef het werk net voor de machtsovername van de nazi’s. Als basis gebruikte hij een populair en maatschappijkritisch toneelstuk van de Duits-expressionistische schrijver Klabund uit 1925. Die greep op zijn beurt terug naar een 14-eeuws Chinees zangspel. Zemlinsky plande begin 1933 grootschalige premières in Duitsland. De nazi’s annuleerden deze uitvoeringen echter vanwege de Joodse afkomst van de componist. Zemlinsky’s vader was oorspronkelijk rooms-katholiek en had zich bekeerd tot het jodendom om met zijn verloofde te trouwen. Zemlinsky’s moeder was namelijk opgegroeid met een Joodse vader en een moslimse moeder.
Zemlinsky Der Kreidekreis: wereldpremière en revival
De politieke situatie dwong Zemlinsky uiteindelijk om naar Zwitserland te vluchten. Zijn opera ‘Der Kreidekreis’ ging hierdoor op 14 oktober 1933 noodgedwongen in het neutrale Zürich in première. Het werk van Zemlinsky raakte daarna decennialang volledig in de vergetelheid. Pas vanaf de jaren tachtig begon de artistieke herontdekking van de componist. Dit leidde in 2016 onder andere tot uitvoeringen van ‘Der Traumgörge’ in Hannover en ‘Der König Kandaules’ in Antwerpen. Bovendien resulteerde deze herwaardering in de huidige enscenering van ‘Der Kreidekreis’ voor de Deutsche Oper am Rhein (DOR). Deze productie ging in december 2024 in première in Düsseldorf. Nu heeft Theater Duisburg de voorstelling succesvol overgenomen.
Zemlinsky Der Kreidekreis: korte synopsis
‘Der Kreidekreis’ vertelt het tragische verhaal van het arme meisje Haitang. Nadat haar moeder haar aan een bordeel verkoopt, trouwt zij met de rijke mandarijn Ma. Als Ma door zijn jaloerse eerste vrouw Yü-Pei wordt vergiftigd, krijgt Haitang onterecht de schuld. De nieuwe keizer, prins Pao, herziet haar doodvonnis met een krijtcirkel. Omdat Haitang haar kind in die krijtcirkel loslaat om het niet te bezeren, bewijst ze daarmee haar ware moederschap. Een echt happy end blijft echter uit wanneer blijkt dat de keizer Haitang destijds zelf heeft verkracht.
Beklemmend toneelbeeld
De Duitse regisseur David Bösch (1978) kent men nog van zijn low-budget ‘Le Nozze di Figaro’ bij DNO en spanningsloze ‘Elektra’ in Antwerpen. Zijn enscenering van ‘Der Kreidekreis’ is echter helder en dankzij zijn logische vertelling deze keer probleemloos te volgen. Nog altijd laat Bösch de zangers goed aan de rand van het podium naar het publiek zingen. Bovendien is het toneelbeeld van Patrick Bannwart visueel indrukwekkend. De kostuums van Falko Herold en de lichtstrip van lichtontwerper Volker Weinhart, die de krijtcirkel markeert, vullen het beklemmend-lyrische geheel aan. Ondanks deze figuratieve beelden schemert de tederheid er altijd in door.
Stralend middelpunt
‘Der Kreidekreis’ combineert elementen van muziek en gesproken dialogen. Van de zangers wordt in deze opera dan ook theatertalent verwacht. De Duitse, lyrische soubrette Lavinia Dames – sinds 2014 bij DOR – doorloopt als de 16-jarige Haitang een exploratie van onrecht. Zij portretteert de verlaten, verkochte, mishandelde, belasterde en ten slotte onterecht van moord beschuldigde meisje hartverwarmend. Daardoor is Dames het stralende middelpunt van het ensemble.
Overtuigend ensemble
Naast haar overtuigen de overige zangers met hun meer hoekige partijen. De Duitse tenor Matthias Koziorowski – als gast bij DOR – zingt Pao met Stau-tenor. De Duitse lyrische sopraan Sarah Ferede – sinds 2012 bij DOR – schetst Yü-Pei heerlijk arglistig. De Slowaakse bariton Richard Šveda – sinds 2010 bij DOR – zingt Haitangs revolutionaire broer Ling met fraai resonerende stem. De Duitse bas-bariton Marcel Brunner vertolkt de mandarijn Ma met kernachtig geluid. Haitangs moeder wordt tragisch uitgebeeld door een vocaal dramatische mezzo Katarzyna Kuncio (sinds 2004 bij DOR). Ten slotte versterkt de bekende Duitse acteur Werner Wölbern het ensemble als een felle, corrupte opperrechter Tschu-Tschu.
Orkestrale rijkdom
De Estse gastdirigent Hendrik Vestmann leidt de Duisburger Philharmoniker door de kleurrijke en gevarieerde partituur van Zemlinsky. De muziek schippert voortdurend tussen verschillende werelden en de eclectische stijlenmenging is fascinerend. Vestmann weet de weelderige, emotionele laatromantiek met moderne jazzritmes te versmelten. Daarnaast heeft hij goed gevoel voor de groteske cabaretscènes en de exotische, Verre-Oosterse klanken.
Fascinerende productie
Deze ‘Der Kreidekreis’ is een fascinerende mix van sprookje, sociaal drama en karikatuur en het publiek wordt verleid door zijn enorme, muzikale rijkdom. Evengoed is de sfeer van het stuk tamelijk grimmig. Derhalve beoordeelt de DOR de opera als ongeschikt voor een jong publiek en wordt de productie pas aanbevolen vanaf 14 jaar. Wie de drie uur durende voorstelling nog wil zien, moet overigens snel zijn. Er zijn helaas maar weinig voorstellingen gepland in Duisburg.
📷: Deutsche Oper am Rhein/Andreas Etter