1.
Deze stereo-opname van het ‘Messa da Requiem’ van Giuseppe Verdi (1813-1901) stamt uit mei en juni 1960. De opname vond plaats in de Sofiensaal in Wenen. Met 97 minuten is dit de langzaamste uitvoering op CD. Toch blijft de uitvoering op elk moment spannend.
De solisten zijn stuk voor stuk uitstekend. Ze vormen een homogeen kwartet van drie Amerikanen en een Zweedse tenor.
Mezzo Rosalind Elias zingt de altpartij schitterend. Zij heeft de voor het werk zo passend melancholische klank, die ook Christa Ludwig (zie 4.) zo geschikt maakte voor de partij. Tevens is zij zeer expressief. Elias had haar naam en burgerservicenummer (023-22-9834) op haar buik laten tatoeëren. Dit deed ze voor het geval er een ramp zou gebeuren.
Sopraan Leontyne Price heeft de passende spinto voor deze partij. Haar stem klinkt stralend, weelderig en rond. Haar uitspraak is hier nog niet zo floppy als later. Ook hebben haar frasen nog niet zoveel haaltjes als in haar latere opname uit 1977 onder Solti voor RCA. En de pppp hoge Bes in het “Libera me” is prachtig. Price zou pas een jaar na deze opname haar Metropolitan-debuut maken.
De Zweedse tenor Jussi Björling zingt zijn partij stralend en egaal. Uiteraard had hij de de partij twintig jaren eerder bij Toscanini in 1940 (zie 3.) nog frisser gezongen. In het “Ingemisco” vraagt hij als zondaar om genade met een fraaie hoge Bes. Björling overleed drie maanden na deze opname op 9 september 1960 op 49-jarige leeftijd.
Bas Giorgio Tozzi brengt het priesterlijke karakter van de baspartij over. Zijn stem klinkt open, rond en sonoor. De vertolking bezit veel pathos. Het “Confutatis” is niet geheel zuiver, maar heeft de tragische klank van de vervloekte. De Wiener Singverein zingt voortreffelijk en wisselt engelachtige en dreigende klanken af.
Hier had de Hongaarse dirigent Fritz Reiner drie jaren voor zijn overlijden de muzikale leiding. Hij heeft opvallend veel aandacht voor de finesses van het werk. Elke aspect schildert hij helder in de muziek. Hij onderstreept subtiele structuren en dynamische contrasten. Samen met de Wiener Philharmoniker tovert hij steeds opnieuw verschillende partijen tevoorschijn. Hierdoor schijnen details prachtig door de deken van geluid heen. Reiner brengt de emoties van het ‘Messa da Requiem’ met zinderende kracht over.
Decca 2DL2 467119 (97’)
2.
Dit is de beste van de vijf opnamen van het ‘Messa da Requiem’ onder leiding van de Italiaanse dirigent Arturo Toscanini. Het is een registratie van een uitzending van een uitvoering op 23 november 1940 in Carnegie Hall te New York. Er was een internationaal zangerskwartet.
De Italiaanse mezzo Bruna Castagna zong twee jaar eerder in 1938 ook al de mezzopartij in het ‘Messa da Requiem’ bij Toscanini in Carnegie Hall (label Archipel). Zij brengt niet zozeer een dramatisch als wel een meer lyrisch geluid voor de partij. Maar luister naar haar smartelijke “Lacrymosa”. Beeldschoon!
In 1938 werkte in Carnegie Hall ook de Kroatische sopraan Zinka Milanov mee. Zij is te horen in drie van de vijf ‘Requiem’-opnamen van Toscanini. De andere is de uitvoering uit 1938 in Queen’s Hall. Niet voor niets was Milanov de favoriete sopraan van Toscanini. Haar expressieve spinto is prachtig. Wel klinkt zij in het “Libera me” enigszins vermoeid. Maar luister naar haar ontroerende “Salve me” in “Rex tremendae majestatis”!
Jussi Björling was hier twintig jaar jonger dan bij Reiner. Toen al was hij de beste tenor voor deze partij. In zijn “Ingemisco” hoor je een mix van goddelijke hoop en vreugde. Bij het “Hostias” kraakt zijn engelachtige stem even hemels breekbaar! De Griekse bas Nicola Moscona was een favoriet van Toscanini. Hij zong de baspartij in drie van diens vijf opnamen. Zijn vertolking is niet zo sonoor en profundo als Siepi, Tozzi of Pinza, maar solide en dramatisch.
Ten slotte geeft Arturo Toscanini een gebalanceerde lezing. Het gaat hem vooral om de grote boog en de architectuur van het werk. Zijn lezing is flexibel, ontspannen en krachtig. De pauken in het “Dies irae” klinken als mokerslagen. Je voelt de angst en de donkere atmosfeer van de “Dag des Oordeels”. Het NBC Symphony Orchestra is in topvorm. Het Westminster Choir zingt stralend. Een verpletterende uitvoering!
Music & Arts CD-4240 (84’)
3.
De Milanese Scala gaf op 30 augustus 1953 een gastoptreden in Luzern. Daar speelden zij het ‘Messa da Requiem’ onder leiding van dirigent Antonino Votto. Hetzelfde kwartet zangers van die uitvoering stond tussen 18 en 27 juni 1954 in het Teatro alla Scala van Milaan. Daar namen zij het werk in mono op onder Victor de Sabata. Deze uitvoering is met 95 minuten de op één na langzaamste uitvoering op CD.
De Mexicaanse Oralia Domínguez zong de altpartij. Het jaar ervoor maakte zij haar Europese operadebuut in de Scala in ‘Adriana Lecouvreur’. De hier pas 28-jarige Domínguez is één van de meest expressieve mezzo’s in het ‘Messa da Requiem’ op CD.
De producer van deze opname bezette zijn Duitse echtgenote Elisabeth Schwarzkopf (NSDAP-Parteimitgliedsnummer 7.548.960) voor de sopraanpartij. Schwarzkopf zingt met geknepen, scherpe stem en drie gescheiden registers. Haar soubretteklank is helaas niet geschikt voor de spintopartij. Uiteraard zingt zij als coloratuursopraan de triller in “Domine Jesu Christe” prachtig. Ook de pianissimo hoge Bes in het “Libera me” mooi. Schwarzkopf zou de partij tien jaren later opnieuw voor haar echtgenoot opnemen (zie 4.).
De Italiaanse tenor Giuseppe Di Stefano zingt met fraai open stem. Zijn zang is echter iets te extrovert en hij klinkt minder als een zondaar. Di Stefano had de partij twee jaren eerder ook bij Arturo Toscanini in Carnegie Hall gezongen. Dat deed hij naast de Milanese bas Cesare Siepi (label RCA). Siepi – ook met Toscanini in de Scala in 1950 (label GOP) met de zinderende mezzo Cloe Elmo – was hier pas 30 jaar. Hij zingt de partij met serene bas. Dit doet hij hier nog zonder de brallende “r” die hij later kreeg.
Daarnaast is deze studio-opname vooral interessant vanwege de Italiaanse dirigent Victor de Sabata. Hij geeft met het Coro e Orchestra del Teatro alla Scala een bezielde. Zijn interpretatie is geconcentreerd en meeslepend. Luister naar het uitgesponnen openingsdeel en de uitersten daarna, van forte naar ppp. De dynamische notaties en accenten zijn bij De Sabata uitvergroot. Zijn aanpak heeft echter altijd met een enorme elektrische lading. Dit zou de laatste studio-opname van De Sabata zijn.
Naxos Records 8.111049-50 (95’)
4.
Deze opname is gemaakt tussen 16 en 27 september 1963 en op 7 april 1964. Dit gebeurde in Kingsway Hall te Londen. De ster van de uitvoering is de Italiaanse dirigent Carlo Maria Giulini. Hij was een diep religieus mens. Vijfentwintig jaren later zou hij het ‘Messa da Requiem’ nogmaals opnemen in Berlijn. Deze latere opname had nog bredere tempi en duurde 94 minuten. Het vocale kwartet was toen echter minder sterk.
Het vocale kwartet in Londen kende elkaar goed. Zij waren gewend om samen te zingen. Dit komt goed tot uiting in de intimiteit en balans van de damesduetten “Recordare” en “Agnus Dei”. Tevens komt dit over in het kwartet “Lacrymosa”. Hier horen we opnieuw Elisabeth Schwarzkopf. Dit is tien jaren na haar vertolking bij De Sabata. Haar stem is nu groter. Ze klinkt hier echter meer als de heks van ‘Hänsel und Gretel’.
De Duitse mezzo Christa Ludwig zou in 1972 nog voller klinken bij Herbert von Karajan. Daar zong zij met een prachtige Mirella Freni. De robuuste Carlo Cossutta zong toen de tenorpartij nogal non-legato. Ludwigs melancholische timbre maakt haar uitstekend voor de altpartij. Luister naar haar angstaanjagende “Liber scriptus”.
De Zweedse tenor Nicolai Gedda is elegant en muzikaal onberispelijk als altijd. Hij mist echter een uitgesproken karakter. De Bulgaar Nicolai Ghiaurov zou de baspartij later nog tweemaal opnemen. Dit deed hij in 1972 bij Von Karajan en in 1979 bij Claudio Abbado. Op die opnamen klinkt zijn stem echter meer op de achtergrond. Zijn open, kernachtige bas brengt Méphistophélès in gedachten. Dat past uitstekend bij deze partij.
Giulini was een toegewijd katholiek. Zijn interpretatie van het ‘Messa da Requiem’ isdan ook prachtig religieus. Hij geeft een zeer kerkelijke lezing met momenten van heiligheid. Uit alles spreekt de intimiteit, zachtheid, mysticiteit en emotionaliteit. De theatrale stijl van Toscanini is weggelaten. De lezing van Giulini is niet zozeer dramatisch. Toch is zijn donderende “Dies irae” vurig en gewelddadig. Hij gaat qua spanning erg ver en zijn de koperblazers van “Tuba mirum” haast fysiek voelbaar. Guilini stimuleert het genuanceerd spelende Philharmonia Orchestra tot het uiterste. Dat geldt ook voor het goed afgestemde Philharmonia Chorus. De dynamiek is in bepaalde passages werkelijk verpletterd.
EMI 4783402 (86’)
5.
In mei 1929 werd de eerste studio-opname van deze begrafenismis gemaakt. Dit gebeurde in het Teatro alla Scala. Het was 56 jaar na de wereldpremière van het ‘Messa da Requiem’. De vier zangers stonden voor de elektrische microfoon.
De Italiaanse mezzo Irene Minghini-Cattaneo was een echte Verdi-zangeres. Zij had een opwindende, dramatische stem. Zij is nog expressiever dan Ebe Stignani bij Tullio Serafin in diens gehaaste opname uit 1939. Luister naar haar tekstuitbeelding in het “Liber scriptus”. Dit is werkelijk onovertroffen! Irene Minghini-Cattaneo werd in 1944 op levenloos in haar woning aangetroffen. Zij was toen 51 jaar oud. Dit gebeurde na een bombardement door de geallieerden.
De Amerikaanse sopraan Maria Luisa Fanelli zong zo’n 15 jaren succesvol in Italië. Haar vertolking is continu luid en rusteloos. Door de opname klinkt haar stem in de hoogte scherp. Haar “Recordare” is niet zozeer reflectoire als wel hartstochtelijk. In het “Tremens factus sum ego et timeo” van het “Libera me” klinkt zij vol angst.
De Italiaanse tenor Franco Lo Giudice had echte spinto-kwaliteit. Hij was een belangrijke spintotenor in de jaren twintig. Zo alterneerde hij met Miguel Fleta in de wereldpremièrereeks van ‘Turandot’. Muzikaal is zijn zang niet heel verfijnd. Soms neigt hij teveel naar het sentimentele, ook al is dat minder dan bij Gigli onder Serafin.
De ster van de opname is natuurlijk de Italiaanse bas Ezio Pinza. Hij zou de partij tien jaar later in 1939 ook bij Serafin zingen. Pinza’s vertolking van de partij is nog steeds de maatstaf waaraan anderen worden beoordeeld. Zijn toon had een meedogenloze kracht. Niemand heeft dit ooit overtroffen. De helderheid van zijn uitspraak is ongelooflijk. Dat geldt tevens voor de gevoeligheid en nauwkeurigheid van zijn fraseringen.
Het Coro del Teatro alla Scala is bij tijd en wijle behoorlijk indrukwekkend. Het glijden naar de noten was typerend voor het koorwerk van die tijd. Ook de onzuiverheid hoorde bij het koorzang van die periode. Het “Sanctus” is enthousiast en het “Libera me” karaktervol.
De lezing van de Italiaanse dirigent Carlo Sabajno en het Orchestra del Teatro alla Scala is over het algemeen snel. Het klinkt echter niet zo gehaast als bij Serafin. Er zit spanning in de dramatische delen. Dit is te hornen in het “Dies irae”. Er zijn enkele interessante details aanwezaig, maar er is geen grote introspectie of enorme visie. Vooral vanwege Pinza en Minghini-Cattaneo is dit een belangrijke opname.
Pearl GEMMCD9374 (75’)