NEDERLANDSE PREMIÈRE: Puccini – Tosca

Historische krantenadvertentie van Opera Italiana voor de Tosca Nederlandse première in 1904 in het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen.

De opera ‘Tosca’ van Giacomo Puccini (1858-1924) beleefde zijn Nederlandse première op 22 december 1904 in het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen in Den Haag.

‘Tosca’ Nederlandse première 1904 in Den Haag

Dit gebeurde bijna vijf jaar na de oorspronkelijke wereldpremière op 14 januari 1900 in het Teatro Costanzi in Rome. Het gezelschap ‘Opera Italiana’ bracht deze uitvoering naar Nederland onder leiding van de bekende impresario Machiel de Hondt (1850–1925). Tussen 1897 en 1925 vormde hij een belangrijk fenomeen in het Belgische en Nederlandse theaterleven. Zijn gezelschap trok langs de grote schouwburgen in Antwerpen, Brussel en Den Haag om een breed publiek te bereiken met authentieke Italiaanse cultuur.

De Hondt organiseerde bovendien financieel grote operaseizoenen waarbij hij gerenommeerde dirigenten, zangers en muzikanten rechtstreeks uit Italië naar de Lage Landen haalde. Daardoor voerde zijn gezelschap destijds de allernieuwste Italiaanse opera’s uit. Zo brachten zij naast ‘Tosca’ ook Nederlandse premières van opera’s als ‘La Fanciulla del West’, ’Manon Lescaut’ en ‘La Forza del Destino’ op de planken.

Hoofdrolspelers maken hun Haagse debuut

Bij deze Haagse productie maakten de drie Italiaanse vertolkers van de hoofdrollen allemaal hun lokale debuut. Sopraan Anita Occhiolini-Rizzini nam de titelrol voor haar rekening. Zij had in het seizoen 1895/1896 al in het Teatro Real van Madrid opgetreden. Een groot hoogtepunt volgde in december 1900, toen zij in de Metropolitan Opera in New York de rol van Musetta in ‘La Bohème’ zong naast stersopraan Nellie Melba. Tijdens het seizoen 1904/1905 zong Occhiolini in Den Haag bovendien nog de rollen van Santuzza, Margherita in Boito’s ‘Mefistofele’ en de titelrol in Mascagni’s ‘Iris’. Er zijn geen commerciële grammofoonopnames van haar stem bekend.

De tenor Franco Gregorio (1875-19?) vertolkte de rol van Mario Cavaradossi. Naast deze partij zong hij in het seizoen 1904/1905 nog rollen als Il Duca, Des Grieux, Almaviva, Faust en Alfredo. Hij trad tijdens zijn carrière voornamelijk op in Italiaanse provincietheaters. In 1912 reisde hij nog door Melbourne, in 1917 door Zuid-Amerika en in 1919 door Canada en de Verenigde Staten. Bij de San Carlo Opera Company in New York vertolkte hij Turiddu’ naast Rose Ponselle als Santuzza. Na het beëindigen van zijn carrière gaf De Gregorio waarschijnlijk les in de VS. Gregorio maakte ruim 150 plaatopnamen, waaronder de aria’s uit ‘Tosca’.

Bariton Carlo Silvestri kroop in de huid van Baron Scarpia. Verder zong hij in het seizoen 1904/1905 in Nederland nog Enrico in ‘Lucia di Lammermoor’, Lescaut, Alfio, Tonio, Figaro in ‘Il Barbiere di Siviglia’, Germont, Kyoto in ‘Iris’ en Valentin in Gounods ‘Faust’. Desondanks is over Silvestri is in internationale muziekencyclopedieën en opname-archieven vrijwel niets vastgelegd.

Nazzareno De Angelis aan het begin van een grote carrière

De pas 24-jarige bas Nazzareno De Angelis (1881-1962) had net twee jaren eerder zijn professionele operadebuut gemaakt en zong hier de kleine partij van Angelotti. Hij zou in het seizoen 1904/1905 bij de Italiaansche Opera baspartijen in negen producties zingen en daarna nooit meer in ons land in opera optreden. Hij stond destijds namelijk aan het begin van een grote carrière. Vervolgens bouwde De Angelis een grote loopbaan op bij diverse gerenommeerde operahuizen, waaronder het Teatro alla Scala (debuut 1907) en de Parijse Opéra (debuut 1909).

Dirigent Gennaro Abbate en de muzikale uitvoering

De Italiaanse dirigent Gennaro Abbate (1874-1954) was decennialang een belangrijke operadirigent in Italië. Hij was speciaal voor het seizoen 1904/1905 geëngageerd in Nederland en dirigeerde er maar liefst veertien producties. Daarnaast componeerde Abbate zelf ook diverse opera’s, operettes en symfonische werken.

Kritische ontvangst van de zangers in de pers

De uitvoering zelf begon een half uur te laat en kende bovendien zeer lange pauzes. Toch viel er over het optreden zelf veel goeds te melden. Pers en publiek roemden de zorgvuldige instudering en de krachtige dramatiek van het stuk. Ook de grote invloed van het orkest op het geheel trok de aandacht:

“De opvoering had veel goeds. In de eerste de plaats brengen wij een woord van lof aan den hoog begaafden en tevens handigen dirigent Abbate, die in vier dagen tijd dit zeer groote en eischen stellend werk instudeerde. Zijn directie was vol vuur, en van zijn breed aesthetische gebaren, die met de gore aanstellerij van zoo menig dirigent niets gemeen hebben, gaat groote invloed uit. Inderdaad het orkest heeft verrassend goed gespeeld, alleen mag de violoncellist zijn allergevaarlijkste passage in het begin van de derde akte nog wel eens duchtig repeteeren.
Wij maakten kennis met nieuwe solisten, die allen zonder onderscheid bewezen, dat zij weten wat zingen is. Het luisteren naar dat „open zingen” waar de geringste keelklank vreemd aan is, wordt een genot. Annita Ochiolini (Tosca) heeft een goed geschoolde sopraan, die wel niet zeer jeugdig meer, maar toch overigens heel goed klinkt; en zij acteerde vooral in de 2e akte, als zij Scarpia den dolk in het hart gestooten heeft, meer dan verdienstelijk. Aan temperament ontbreekt het deze vrouw zeker niet. Franco de Gregorio heeft een bijzonder welluidend en beschaafd tenor, Carlo Silvestri een flink ontwikkeld barytongeluid. De laatste gaf een recht goede Scarpia.
Werkelijk uitstekend was Bonfanti, die zich van overdrijving wist vrij te houden. Minder voldeed ons De Angelis, terwijl de heeren Ferrari, Urbinati en Mozzi te kleine rollen hadden om tot een juiste appreciatie van hun talent te kunnen komen.
Het koor zong beschaafd en zelfs achter de schermen goed zuiver.
Het publiek heeft vooral de eerste en tweede en akte geestdriftig toegejuicht.
De voorstelling begon een halfuur te laat” (De Nieuwe Courant; 23-12-1904)

“De heer Abbate hield ook in de vrij gecompliceerde tooneelen met de muziek achter de schermen of in de verte, alles in het rechte spoor. De koren hebben in Tosca een bescheiden rol. Een paar nevenfiguren, een humoristische, de aan een tic lijdenden koster, en een sinistere, Scarpia’s trawant Spoletta, werden niet onverdienstelijk getypeerd door de heeren Bonfanti en De Ferrari. De heer De Angelis stelde den ontvluchten gevangene Angelotti wat al te realiatisch voor. Wat de drie hoofdpersonen aangaat, Floria Tosca vond in mej. Occhiolini een sympathieke vertolkster; zij heeft een frissche en lenige stem, draagt met uitdrukking voor, is van dramatisch talent geenszins ontbloot (daar waren zeer mooie momenten van stil spel in de groote scene met Scarpia der 2e acte, waar zij haar afschuw met moeite verbergt) en beschikt overeen aannemelijke persoonlijkheid. Niet onsympathiek ook De Gregorio, een jonge tenor, wiens stem in den benedenoctaaf dof en niet aangenaam klinkt, maar in de hoogere tonen tot heel wat macht in staat is. Als acteur heeft hij niet veel Ie beteekenen, maar hij geeft zich natuurlijk en eenvoudig en doet in elk geval niets storends. De heer Silvestri bracht voor Scarpia een krachtige en niet onwelluidende stem mede en bleek wel doordrongen te zijn van het gewicht van zijn rol, waarvan evenwel veel meer te maken is (Het Vaderland; 23-12-1904).

In de eerste plaats herdenken wij hierbij weer den voortreffelijken dirigent Cave. Abbate Gennaro, die deze moeilijke partitie op een wijze heeft laten uitvoeren die groote bewondering afdwingt. Waarlijk, hij heeft met dit nieuw samengesteld orkest wonderen verricht, en onder zijne leiding heeft de hoorder dat gevoel van zekerheid dat zoo noodig is tot ongestoord genieten van eene vertolking.
Er waren voorzeker vlekjes aan te wijzen, doch die zinken in het niet bij het vele uitstekende dat het orkest gaf.
En de solisten hebben, hoewel er verscheidenheid van gaven en talent was, allen medegewerkt om ons een juist beeld te geven dezer compositie.
De vertolkster der titelrol, signora Annita Occholini, heeft als zangeres en als tooneelspeelster veel schoons gegeven. Vooral in de tweede acte had zij zeer treffende momenten, en haar stem is geheel berekend voor de uitdrukking dezer partij.
Signor Carlo Silvestri heeft als Scarpia ook ik de tweede acte het beste gegeven. Hoewel zijn geheele uitbeelding indrukwekkender had kunnen zijn, heeft hij echter door zijn sprekende declamatie aan de hoofdscènes relief weten te verleenen en zijn stem bleek in die oogenblikken ook de kracht te bezitten om zijn dictie voldoende te ondersteunen.
De tenor signor Franco de Gregorio is nog niet genoeg geroutineerd als tooneelspeler en ook als zanger mist hij in de reciteerende deelen nog zeggingskracht. In de hooge tonen kan hij echter wel glans ontwikkelen, hoewel dat in de eerste acte niet altijd naar wensch slaagde.
Zeer goed typeerde en declameerde signor Angelo den „Sagrestano” (welk een geestige orkestschildering begeleidde zijn eerste optreden!) hij weet bijzonder goed te zeggen, en ook signor Ferrari speelde den politieagent loffelijk.
Doch wat deze voorstelling vooral belangrijk maakte, was de eenheid die in de geheele opvoering heerschte. Het was een geheel dat voortdurend de aandacht bleef trekken, en allen bleven in den stijl van het werk.
Dat danken wij natuurlijk aan den eminenten dirigent die dit schoon resultaat wist te bereiken, en het publiek dat in ‘Ernani’ zoo napolitaansch jubelde, maar nu veel kalmer was, omdat er geen bravouraria’s te bisseeren waren, had de vertolkers gerust eenige malen na iedere acte mogen terugroepen, want deze opvoering stond heel wat hooger dan die van ‘Ernani’.
Een bijzonder effect maakten ook de klokken die uit Italië zijn medegebracht, omdat zij speciaal voor deze opera zijn vervaardigd. Men had ze wel wat meer verwijderd mogen hangen, want soms klonken zij te sterk, doch het timbre voldeed bijzonder, en bovendien zijn ze door den componist op de gelukkigste wijze aangewend” (Algemeen Handelsblad; 24-12-1904)