Het onschuldige imago van sopraan Anneliese Rothenberger wankelt nu een historicus heeft onthuld hoe zij haar activiteiten tijdens het nazi-regime vakkundig gladstreek.
De ontdekking van de vervalste documenten van Anneliese Rothenberger
De Duitse historicus Ulrich Nieß deed jarenlang onderzoek naar de stadsgeschiedenis van Mannheim. Als directeur van het stadsarchief kreeg hij bovendien regelmatig brieven van nieuwsgierige fans van Anneliese Rothenberger. De archivarissen mochten deze privacygevoelige gegevens destijds echter niet delen. Toch wist Nieß hierdoor al heel vroeg dat haar officiële geboorteregister niet klopte met haar eigen verhalen. De definitieve aanleiding voor zijn diepere onderzoek was uiteindelijk een concrete schrijfopdracht. Hij moest namelijk een kort biografisch portret over de zangeres opleveren voor de Baden-Württembergische Biographien. Samen met een oplettende vrijwilligster ontdekte de historicus vervolgens opmerkelijke theaterbriefjes en een geheim personeelsdossier. Hierdoor kreeg het onderzoek onverwacht een veel grotere, politieke lading.
Het nazi-verleden en de zeven gestolen jaren
Uit de archieven bleek dat Rothenberger haar eigen levensverhaal behoorlijk had aangepast. Ten eerste was de operaster helemaal niet in 1926 geboren, maar al in 1919. Door deze bewuste vervalsing van zeven jaar leek het alsof zij de oorlogsjaren als onschuldig kind had meegemaakt. In werkelijkheid was de zangeres aan het einde van de Tweede Wereldoorlog echter al 25 jaar oud. Vanwege deze fictieve leeftijd moest zij bovendien de jaartallen van latere contracten in Koblenz verschuiven. Zij verzon daarbij zelfs het verhaal dat haar moeder moest meetekenen omdat ze nog minderjarig zou zijn. Daarnaast ontdekte Nieß dat Rothenberger een omstreden aanstelling in het door de nazi’s bezette Straatsburg later volledig had verzwegen. Het lokale theater diende destijds als een belangrijk propagandamiddel voor het Duitse rijk. De jonge zangeres werd daar in mei 1942 plotseling ontslagen na een “pijnlijk voorval”. De exacte reden achter deze gebeurtenis is tot op de dag van vandaag onbekend.
De confrontatie met de harde werkelijkheid
Kort na dit mysterieuze ontslag vertrok de sopraan naar Koblenz, waar haar carrière zich snel verder ontwikkelde. De archieven tonen aan dat zij daar in maart 1944 optrad tijdens een bijeenkomst van de nazi-partij NSDAP. Volgens de lokale kranten zong zij destijds niet alleen, maar sprak zij ook over de noodlottige ernst van de oorlog. Hoewel zijzelf nooit lid is geworden van de partij, steunde zij hiermee wel de Duitse oorlogsretoriek. In een recent interview met de krant Die Welt nuanceert historicus Nieß deze bevindingen overigens onmiddellijk. Hij benadrukt dat Rothenberger waarschijnlijk een overwegend onpolitiek mens was. Toch paste de sopraan perfect binnen een collectieve traditie van haar generatie. Veel Duitsers probeerden hun eigen NS-verleden na de oorlog immers snel te vergeten of glad te strijken om zo een nieuwe toekomst op te bouwen.
📷: Wikimedia Commons