***** Gé Vaartjes – Bomans op z’n best

Godfried Bomans (1913-1971) begon meteen na de Tweede Wereldoorlog et het schrijven van artikelen voor de Volkskrant en Elseviers Weekblad. Uit deze grote collectie selecteerde Bomans-biograaf Gé Vaartjes (1954) ruim veertig teksten voor het boek ‘Bomans op z’n best; Columns, beschouwingen en brieven van Godfried Bomans’.

De verzamelde stukken, die Bomans van 1946 tot aan zijn dood schreef, worden door Vaartjes chronologisch gepresenteerd. Tussen de columns en beschouwingen door is een aantal brieven van Bomans opgenomen. Deze brieven bevinden zich – op enkele na – in het Literatuurmuseum van Den Haag. Een groot deel van de geselecteerde teksten wordt nu voor het eerst in boekvorm gepubliceerd.

Bomans baseerde zijn columns menigmaal op iets wat zich voordeed in de actualiteit. Steeds vaker schreef hij over serieuze onderwerpen en meer en meer kraakte hij politieke en maatschappelijke noten. Dikwijls gaf hij daar zijn zeer persoonlijke visie op.

Vaak was Bomans’ toon vriendelijk, maar als hij dat nodig vond werd het ook intens. Zijn stijl bleef echter te allen tijde geestig, onslijtbaar ironisch en vol studentikoze en relativerende humor. Soms begint hij een neutraal relaas en komt aan het einde tot een eigenzinnige analyse of conclusie. Zijn brieven laten daarentegen een andere kant zien; soms een aanhankelijke, soms een dolende, soms een gekwetste Bomans.

‘Bomans op z’n best’ toont een schrijver met een immer originele visie en een verzet tegen burgerlijkheid. Bomans had een groot stilistische vermogen en gebruikte de taal als gereedschap.

Zijn commentaren op de actualiteit waren uiteraard tijdsgebonden. Derhalve laat Vaartjes elke column, beschouwing en brief voorafgegaan door een korte inleiding, die het stuk fraai in een biografisch of historisch kader plaatst. Prettig ook staan onderaan de pagina voetnoten die genoemde namen van personen toelichten.

‘Bomans op z’n best’ toont hoe oorspronkelijk, opmerkzaam en intelligent Bomans was. Onontbeerlijk voor liefhebbers van Bomans en een fraaie introductie voor hen die de schrijver nog niet kennen.

Paperback
december 2025
296 pagina’s
Uitgeverij Querido
ISBN 9789025320058
€ 24,99

***** Ernest Hemingway – De oude man en de zee

‘The Old Man and the Sea’ van de Amerikaanse schrijver Ernest Hemingway (1899-1961) was zijn enige werk dat expliciet genoemd werd toen hem in 1954 de Nobelprijs voor Literatuur werd toegekend. De novelle verscheen in september 1952 en werd destijds enthousiast ontvangen.

In ons land werd het boek al in 1953 uitgebracht in een Nederlandstalige vertaling van Els Veegens-Latorf en Johan Werumeus Buning. Deze vertaling verscheen tot en met 2022 in herdruk. Zij werd echter niet altijd positief beoordeeld. Van ‘The Old Man and the Sea’ is een nieuwe Nederlandse vertaling van Peter Bergsma (1952) verschenen als ‘De oude man en de zee’.

‘De oude man en de zee’ gaat over de oude Cubaanse visser Santiago die een visloze periode van 84 dagen doorbreekt door een enorme marlijn aan de haak te slaan. Drie dagen lang voeren de oude man en de marlijn een verbeten strijd in de Golfstroom.

Hemingway gebruikte voor het verhaal zijn ervaring in de vis- en zeilsport en zijn liefde voor de zee en vissen. Het verhaal is doorweekt van de typische Hemingway-thema’s als mens en dier, opvattingen over sterfelijkheid en “een mens kan vernietigd worden maar nooit verslagen”.

Het verhaal gaat over de strijd tussen mens en natuur, uithoudingsvermogen en nederlaag, trots en verlossing. De overwinning schuilt niet in het succes, maar in de moed en vastberadenheid. De oude visser is een man die strijdt met moed, doorzettingsvermogen en waardigheid en zijn menselijkheid, zachtaardigheid, ontbering en verdraagzaamheid maken hem sympathiek.

In het oog springt de beeldspraak van het verhaal. De natuurtragedie, de parabel over kunst en kunstenaar, maar tevens de christelijke allegorie. Santiago was de apostel die een visser was geweest en de boottocht verwijst naar de pelgrimstocht. Verder denke men aan de visvangst in Lucas en de diverse verwijzingen naar de kruisiging van Christus.

De nieuwe vertaling van Peter Bergsma blijft trouw en toegewijd aan de ritmiek en woorden van het origineel en zet de zinnen om in hedendaagse formuleringen. Critici hekelden ‘De oude man en de zee’ als een melodrama met een oubollige, kletserige, opgezegde en repeterende toon en de op het eerste gezicht eenvoudige taal. Maar de sombere stijl, rijke symboliek en indringende bespiegelingen maken de novelle tot een tijdloze klassieker van één van de grootste verhalenvertellers van de 20ste eeuw.

Hardcover
november 2025
146 pagina’s
Uitgeverij Atlas Contact
ISBN 9789025477974
€ 19,99

**** Sebastian Haffner – Afscheid

De roman ‘Abschied’ werd in 1999 na de dood van Sebastian Haffner (1907-1999) in een bureaula gevonden door de zoon van deze Duitse schrijver. De roman was door Haffner in 1932 vóór zijn grote historisch literaire studies geschreven.

Pas na het overlijden van Haffners dochter – die zich tegen publicatie had verzet – werd de roman in juni 2025 in Duitsland uitgegeven. Nu vijf maanden later verschijnt de roman in het Nederlands in een vertaling van Elly Schippers (1945) als ‘Afscheid’.

Het verhaal wordt verteld door de Duitse juridisch stagiair Raimund Pretzel, die zijn geliefde Teddy begin jaren dertig in Parijs bezoekt. Het is hun laatste dag want Raimund moet ’s avonds op de trein terug naar de rechtbank in Berlijn waar hij werkt. Hun irritaties en lasten zijn klein, ze ruziën en leggen het weer bij. Op deze laatste dag rennen ze door Parijs om in te halen wat ze nog hebben gemist. “Er bestaat een euforie van het afscheid”, zegt Raimund op het perron en alles in de roman bezit tempo, loopt snel, gaat in vliegende vaart en is intens en ademloos.

Maar ‘Afscheid’ is meer dan slechts een vluchtige roman. De roman completeert het oeuvre van Haffner omdat het getuigt van de wereld voorafgaand aan de droefheid van zijn latere werk. ‘Afscheid’ toont het kosmopolitische, onbaatzuchtige en verdraagzame dat in de jaren dertig met de opkomst van de nazi’s verloren ging. Met een nawoord van de Duitse schrijver en literatuurcriticus Volker Weidermann (1969).

Hardcover
november 2025
194 pagina’s
Uitgeverij De Arbeiderspers
ISBN 9789029555098
€ 24,99

*** Andreas Reckwitz – Verlies

De Duitse socioloog Andreas Reckwitz (1970) is auteur van talrijke sociologische werken. Zijn boeken zijn bestsellers en sommige zijn in ruim twintig talen vertaald. Zijn laatste uitgave ‘Verlust; Ein Grundproblem der Moderne’ (2024) is nu in een Nederlandse vertaling van Huub Stegeman verschenen als ‘Verlies; Een kernprobleem van de moderniteit’.

De opzet is met ‘Verlies’ een analyse van de moderne samenleving te presenteren met betrekking tot verlieservaringen. Daarvoor vraagt Reckwitz zich af wat verlies is, hoe de moderne samenleving ermee omgaat en wat er met de verliezen verandert in het laatmoderne heden.

Verlies is zowel iets materieels (geld) en persoonlijks (de dood), als ook een affect (verlies van vertrouwen in de politiek) en iets maatschappelijks (klimaatverandering). Er zijn vele manieren waarop de samenleving met verlies omgaat. In de moderne tijd wordt verlies gezien als een achteruitgang en is het in tegenspraak met de verwachting van gestage vooruitgang. Mensen zoeken bij verlies een uitweg in therapieën of vluchten in nostalgie, maar ook verzekeringen vormen een soort omgang met verlies.

In het laatmoderne heden is de manier waarop we omgaan met verlies veranderd. Vroeger werden verliezen onzichtbaar gemaakt, zowel op materieel als menselijk niveau. In de late moderniteit reageren diverse groepen echter steeds vaker op verlies door deze zichtbaarder te maken, zoals meer aandacht voor cultureel erfgoed en het oprichten van slachtoffergroepen. In de politiek wordt verlies van vertrouwen volgens Reckwitz door populisten uitgebuit met specifieke beschuldigingen, het verheerlijken van het gouden verleden en het narratief van daders en slachtoffers te creëren.

Volgens Reckwitz dient men strategieën te ontwikkelen om met verliezen om te gaan. Een mogelijke uitweg is zijns inziens veerkracht. Veerkracht bij instellingen en samenlevingen betekent rekening houden met het negatieve en er voorzorgsmaatregelen tegen nemen (blz. 401). Op individueel niveau is er de psychoanalyse om verliesverhalen onder ogen te zien.

‘Verlies’ geeft een uitstekend sociologische overzicht over het verlies in de moderniteit. Het boek slaagt vooral in het verduidelijken van verlieservaringen bij individuen en in het politieke heden.

De complexe presentatie van het werk vertraagt ​​dikwijls de leesflow en bij sommige lezers zal een zeker doorzettingsvermogen nodig zijn. Daarnaast ontbreekt het in het boek aan gedetailleerde historische vergelijkingen. Verder duidt Reckwitz onverbloemd aan waar zijn politieke goedkeuring ligt, links-liberaal en anti-Trump. Wellicht mede daardoor blijven de twee grootste verliezen van onze tijd – van vrijheid door het islamitische terrorisme en door de “cancel culture’ van de links-democraten – door hem onbenoemd.

Bovendien schiet Reckwitz bij zijn neerbuigende interpretatie van populisten tekort door te generaliseren. En juist de oplossing die hij noemt – veerkracht door een robuuste publieke infrastructuur te onderhouden (blz. 367) – is een speerpunt van populisten. Tevens biedt Reckwitz de “verliezers” geen alternatieven voor de populistische ideeën. Mogelijk geeft ‘Verlies’ een aanzet voor verder onderzoek naar deze thema’s.

Paperback
november 2025
512 pagina’s
Uitgeverij Boom
ISBN 9789024467167
€ 39,90

*** Franz Kafka – Een kooi ging eens een vogel zoeken

De Tsjechische schrijver Franz Kafka (1883-1924) verbleef na het uitbreken van zijn tuberculose in augustus 1917 voor een paar maanden in het Boheemse dorpje Zürau om te herstellen. Daar hield hij tussen september 1917 en april 1918 notitieboekjes bij. Uit die korte aantekeningen selecteerde Kafka 109 genummerde passages en de aforismen werden postuum voor het eerst gepubliceerd in 1931. Deze editie gebruikte Martin de Haan (1966) voor een nieuwe Nederlandse vertaling van het werk als ‘Een kooi ging eens een vogel zoeken; Aforismen’.

De aforismen zijn apart van elkaar te lezen, zijn beknopt, open en nodigen uit tot nadenken. Sommige vertellen een verhaal, andere presenteren fabels en weer andere afzonderlijke voorstellingen. Het zijn beschouwingen over thema’s als bedrog, distantie, juistheid, onrecht, recht en redding. Dikwijls hebben de uitspraken een neerslachtige klank, soms is de richting onduidelijk en eindigen ze abrupt.

Martin de Haan is vooral bekend vanwege zijn vertalingen uit het Frans, maar overtuigt niet in deze vertaling uit het Duits. De woordkeuzen zijn eigenzinnig, zoals in aforisme 26 waar “Zögern” door hem niet wordt vertaald met het ambivalente “aarzelen” maar met het negatievere “getreuzel”. Ook de syntaxis en ritmiek verandert De Haan zo nu en dan, zoals in aforisme 88, waarin hij bovendien de naam van Alexander weglaat en “Taten” vertaalt met “actie”. Deze individuele voorkeuren van de vertaler laten de vraag stellen in hoeverre de strekking van Kafka’s spreuken overeind blijven.

Paperback
november 2025
120 pagina’s
Uitgeverij Koppernik Bv
ISBN 9789083572475
€ 18,50

**** Yslaire, Jean-Luc Fromental & Georges Simenon – Het bloedspoor in de sneeuw

Zijn hele leven werd de Belgische schrijver Georges Simenon (1903-1989) gekweld door seksuele en criminele obsessies. Hij had affaires met volgens eigen zeggen meer dan 1000 vrouwen en zijn huwelijken liepen stuk op frequent bordeelbezoek. 

“Gisteren mijn beste roman afgemaakt”, zei Simenon over ‘La Neige était sale’. De voorpublicatie van het werk verscheen tussen juni 1948 en januari 1949 in seriële vorm in het weekblad ‘La Presse’ en de eerste editie werd in 1948 in boekvorm uitgegeven. De roman was een onmiddellijk succes. Al begin jaren vijftig werd het in het Nederlands uitgebracht. 

In 2024 verscheen de roman in stripvorm van de Belgische tekenaar Yslaire – pseudoniem van Bernard Hislaire (1957) – en de Franse scenarist Jean-Luc Fromental (1950). Nu is deze strip als ‘Het bloedspoor in de sneeuw’ in een Nederlandse vertaling van Elisabeth Van Haegenborgh beschikbaar.

‘Het bloedspoor in de sneeuw’ speelt zich af in een niet gespecificeerd land onder de bezetting van een niet geïdentificeerd buitenlands leger. De 18-jarige Frank leeft er in luiheid met zijn moeder, een bordeelhoudster. Op instigatie van de crimineel Fred Kromer vermoordt Frank een officier van het bezettingsleger. Hij gaat uit met Sissy die van hem houdt, maar hij laat het aan Kromer over om haar in het donker te ontmaagden. Sissy ontdekt het bedrog en wordt ziek. Uiteindelijk wordt Frank gearresteerd. Sissy bezoekt hem in de gevangenis en vergeeft hem. Met deze zekerheid zal Frank zijn misdaden bekennen en berusten in wat hem te wachten staat.

Simenon schept uit angsten, ervaringen, trauma’s en verlangens krachtige personages. Uit onnodig kwaad en verderf, aanranding, diefstal en moord ontstaat verlossing, loutering en zuivering die Frank weer mens maken. Uit de diepte ontstaat als een geschenk van het lot de verzoening van een mens met zichzelf, verlost en gezuiverd door liefde.

Het scenario van Fromental is compact en intens. De cinematografische illustraties van Yslaires bieden een spel van schaduw en licht en tonen het bestaan in het donker. Een spannende verstripping van een enerverend werk.

Hardcover
november 2025
104 pagina’s
Uitgeverij Su Strips
ISBN 9789002288333
€27,99